Ömer Seyfettin, modern Türk hikâyeciliğinin kurulmasında belirleyici bir rol üstlenen, kısa ömrüne rağmen edebiyat, dil ve fikir alanlarında kalıcı izler bırakmış bir yazardır. Hikâye yazarı, gazeteci ve fikir adamı kimliğiyle tanınan Ömer Seyfettin, yalnızca yazdığı metinlerle değil; savunduğu dil anlayışı, edebiyata kazandırdığı millî yönelim ve toplumsal meseleleri ele alış biçimiyle de Türk edebiyatının yönünü değiştirmiştir. Onun eserleri, yaşadığı dönemin sosyal ve siyasi çalkantılarını yansıttığı kadar, Türk milletinin kimlik arayışını da görünür kılar.
İçindekiler (Hızlı Erişim)
- Ömer Seyfettin’in Kökeni ve Ailesi
- Çocukluk Yılları ve Eğitim Hayatı
- Askerî Eğitim ve İlk Edebî Denemeler
- Fransızca Çalışmaları ve Dergilerdeki Faaliyetleri
- Balkan Yılları ve Hikâyeye Yöneliş
- Genç Kalemler ve “Yeni Lisan” Anlayışı
- Savaş Yılları ve Esaret Dönemi
- Son Yıllar ve Edebiyattaki Yeri
- Eserleri
- Hikâye
- Roman
- Makale / Fikir Yazıları / Diğer
Ömer Seyfettin’in Kökeni ve Ailesi
Ömer Seyfettin, 28 Şubat 1299 / 11 Mart 1884 tarihinde Balıkesir’in Gönen ilçesinde dünyaya geldi. Babası Yüzbaşı Ömer Şevki Efendi, annesi ise Fatma Hanım’dır. Baba tarafından Kafkasyalı, anne tarafından İstanbullu bir aileye mensup olduğu belirtilen yazarın kökeni hakkında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bazı araştırmacılar babasının Dağıstanlı hatta Çerkez olduğunu ifade ederken (Alangu 2010: 21; Dizdaroğlu 1964: 7; Acaroğlu 1963: 133), Ömer Seyfettin bu iddialara 1918 yılında Sebilürreşat dergisine gönderdiği bir mektupla cevap vermiştir. Bu mektupta, babası Ömer Şevki Efendi’nin “tek kelime Çerkezce bilmeyen Kafkasyalı bir Türk” olduğunu açıkça belirtmiştir (Alangu 2010: 21).
Çocukluk Yılları ve Eğitim Hayatı
Annesi tarafından kültürlü bir aile ortamında yetişen Ömer Seyfettin, çocukluk yıllarında evlerinde çeşitli divanların okunduğunu ifade eder. Bu ortam, onda erken yaşlarda okuma alışkanlığı ve eğitim isteği uyandırmıştır. Dört yaşında mahalle mektebine başlayan yazar, yedi yaşındayken ailesiyle birlikte Karadeniz kıyısındaki İnebolu’ya taşınmış ve eğitimine burada devam etmiştir. Ancak aldığı eğitim yeterli görülmeyince, 1892 yılında İstanbul’a getirilerek Aksaray’daki Mekteb-i Osmanî’ye verilmiştir.
Bir yıl sonra Eyüp’teki Askerî Rüştiye Mektebi’ne yatılı olarak devam eden Ömer Seyfettin, bu dönemde şiir yazmaya ilgi duymaya başlamıştır. Okul arkadaşları arasında “Deli, Şair Ömer” lakabıyla anılması, edebiyata olan eğiliminin erken yaşlarda fark edildiğini gösterir (Alangu 2010: 55). 1896’da Edirne Askerî İdadisi’ne başlayan yazar, burada çeşitli dergilere şiirler göndermiş; ilk şiiri Mecmua-i Edebiye’de yayımlanmıştır.
Askerî Eğitim ve İlk Edebî Denemeler
1900 yılında Mekteb-i Harbiye-i Şahane’ye kaydolan Ömer Seyfettin, bu dönemde şiir ve edebiyata ilgisini daha da artırdı. 2 Ağustos 1903’te Makedonya’da baş gösteren karışıklıklar sebebiyle, aralarında Ömer Seyfettin’in de bulunduğu “1910’lular” mezuniyet sınavlarına girmeden “piyade mülazımısânisi (asteğmen)” rütbesiyle mezun edildi. Aynı yıl merkezi Selanik’te bulunan Üçüncü Ordu’nun İzmir redif tümenine, ardından Kuşadası’ndaki redif taburuna gönderildi.
Kuşadası ve İzmir’de bulunduğu yıllar, onun düşünce dünyasının şekillenmesinde önemli rol oynadı. Bu dönemde özellikle Türkçü Necip’in yazılarından etkilendi; onunla sık sık görüşme imkânı buldu. İzmir’de halkın anlayacağı bir dille yayın yapma çabası içinde olan Köylü Gazetesi ve Osmanlı Ticaret ve Ziraat Mecmuası gibi yayınlar, sonraki yıllarda savunacağı sade dil anlayışının temelini oluşturdu. Aynı çevrede Baha Tevfik, Şahabettin Süleyman, Yakup Kadri gibi isimlerle tanışarak edebî çevresini genişletti.
Fransızca Çalışmaları ve Dergilerdeki Faaliyetleri
Bu yıllarda Baha Tevfik’in teşvikiyle Fransızcasını ilerleten Ömer Seyfettin, yazdığı bazı Fransızca şiirleri “Perviz” imzasıyla Mercure de Soleil mecmuasında yayımladı (Alangu 2010:87-89). 1907 Temmuzunda İzmir’deki Aydın Vilâyeti Jandarma Alay Mektebi’nin kuruluşunda İtalyan Subayı Miralay Tomas’a yardım etmek üzere bu okulun “kavâid-i dîniyye hocalığı”na tayin edildi (Polat 2007: 80).
Bu görev süresince Serbest İzmir, Sedâd ve Muktebes adlı süreli yayınlarda yazı ve şiirleri yayımlandı. 1908’de teğmen olan Ömer Seyfettin, 1909’dan sonra Balkanlara gönderildi ve 31 Mart Vak’asını bastırmak üzere İstanbul’a gelen Hareket Ordusu’nda yer aldı. İstanbul’daki asker-siyaset ilişkileri ve dönemin ideolojik havası, onun askerlikten soğumasına neden oldu.
Balkan Yılları ve Hikâyeye Yöneliş
1909–1911 yılları arasında Pirlepe, Manastır, Köprülü, Serez, İştip, Demirhisar gibi birçok bölgede çete takibi ve asayiş görevlerinde bulundu. Köprülü’de kısa bir süre Askerî Rüştiye’de beden eğitimi dersleri verdi. Bu yıllarda edindiği gözlemler, daha sonra kaleme alacağı “Balkan Ruznamesi” ve Balkanları konu alan hikâyelerinin temel malzemesini oluşturdu. 1911’de Yedinci Ordu’daki görevinden ayrılarak Selanik’e geçti ve edebî hayatında yeni bir döneme girdi.
Genç Kalemler ve “Yeni Lisan” Anlayışı
Selanik yılları, Ömer Seyfettin’in hayatında belirleyici bir dönüm noktası oldu. Bu şehirde, onun düşünce dünyasını derinden etkileyecek üç unsur öne çıktı: Genç Kalemler, Ziya Gökalp ve hikâye. Daha önce Edebiyat-ı Cedide tarzında şiirler yazan ve Fransız edebiyatından çevirilerle meşgul olan yazar, bu dönemde hikâyeye kesin biçimde yöneldi. Ziya Gökalp’le tanışması, onu memleket gerçeklerine daha yakından bakmaya sevk etti.
Ömer Seyfettin, Balkanlardaki görevi sırasında tuttuğu günlüklerden hareketle yazdığı ilk hikâyesi “İrtica Haberi”ni Genç Kalemler’de yayımladı. Ardından, yine günlük notlarından beslenen birçok hikâye kaleme aldı. Ali Canip Bey’e yazdığı mektupta dile getirdiği “edebiyatta ve lisanda bir ihtilal meydana getirme” düşüncesi, Genç Kalemler’de öncülük ettiği ve ilkini yazdığı “Yeni Lisan” makaleleriyle somutlaştı. Bu yazılarda belirlenen dil anlayışının örneklerini, aynı dergide yayımladığı hikâyelerinde uygulamaya çalıştı. “Yeni Lisan”ın yalnızca bir dil meselesi değil, aynı zamanda bir hayat meselesi olduğunu, ömrü boyunca kaleme aldığı çalışmalarında vurguladı.
Savaş Yılları ve Esaret Dönemi
Balkan Savaşlarının başlamasıyla birlikte yoğun edebî faaliyetlerine ara vererek yeniden orduya döndü. Garp Ordusu’nda Kosova ve Yanya cephelerinde savaşan Ömer Seyfettin, esir düşerek Atina yakınlarındaki Nafliyon kasabasında yaklaşık on ay süren bir esaret hayatı yaşadı (Polat 2007: 80). Bu dönem, onun için bir tefekkür süreci oldu. Bir yandan hikâyeler yazarken, diğer yandan dil, kültür ve hayat üzerine düşüncelerini derinleştirdi.
17 Aralık 1913’te İstanbul’a döndükten sonra, 23 Şubat 1914’te askerlikten ayrıldı. Kısa süre sonra annesini kaybetti; babasının yeniden evlenmesi ve ardından vefatıyla yalnızlık ve geçim sıkıntılarıyla mücadele etmek zorunda kaldı. Buna rağmen Türk Sözü ve Yeni Mecmua gibi yayınlarda yazmayı sürdürdü. Kabataş Sultanisi ve İstanbul Erkek Muallim Mektebi’nde öğretmenlik yaptı; Tetkikat-ı Lisâniye Encümeni’nde ders kitapları ve müfredat çalışmaları yürüttü. Yazılarında yabancı okulların kapatılması ve millî eğitim anlayışının güçlendirilmesi gerektiğini savundu.
Son Yıllar ve Edebiyattaki Yeri
1917–1918 yılları, Ömer Seyfettin’in hikâyecilik bakımından en verimli dönemi oldu; bu süreçte “Eski Kahramanlar” serisi de dâhil olmak üzere otuz iki hikâye yayımladı. Sağlık sorunlarına rağmen yazmayı sürdürdü. İşgal yıllarının yarattığı endişe içinde hastalığı ilerledi ve 6 Mart 1920’de vefat etti. Yapılan otopside hastalığının şeker olduğu tespit edildi. Ömer Seyfettin, kısa ömrüne rağmen Türk hikâyeciliğine kazandırdığı sade dil, millî bilinç ve güçlü anlatımıyla kalıcı bir edebî miras bıraktı.
Eserleri
Hikâye
- Turan Masalları. İhtiyarlıkta mı Gençlikte mi? – Türk Yurdu Kütüphanesi, Şems Matbaası / İstanbul – 1914 – Hikâye
- Ashâb-ı Kehfimiz – Kanaat Matbaası / İstanbul – 1918 – Hikâye
- Harem – / İstanbul – 1918 – Hikâye
- Efruz Bey – / İstanbul – 1919 – Hikâye
Roman
- Ashâb-ı Kehfimiz – Kanaat Matbaası / İstanbul – 1918 – Roman (İçtimaî Roman)
- Efruz Bey – / İstanbul – 1919 – Roman (Fantezi Roman)
Makale / Fikir Yazıları / Diğer
- Tarih Ezelî Bir Tekerrürdür – / İstanbul – 1911 – Diğer
- Millî Jimnastik – / – 1911 – Diğer
- Yeni Lisan ve Bir İstimzac – / Selanik – 1911 – Diğer
- Vatan! Yalnız Vatan… – / Selanik – 1911 – Diğer
- Herkesi İçin İçtimâiyat: Ticaret ve Nasip – / İstanbul – 1914 – Diğer
- Yarınki Turan Devleti – / İstanbul – 1914 – Diğer
- Mektep Çocuklarına Türklük Mefkûresi – / İstanbul – 1914 – Diğer
- Millî Tecrübelerden Çıkarılmış Amelî Siyaset – / İstanbul – 1914 – Diğer
